Yumurtalık Kistleri Nedir?

Yumurtalık kistleri, yumurtalıkta veya yumurtalık yüzeyinde sıvı dolu keseler veya cepler şeklinde oluşumlardır. Yumurtalıklar kadında rahmin her iki yanında yaklaşık 2-3 cm büyüklüğünde bir ucu rahime, diğer ucu karın yan duvarına bağlı olacak şekilde bulunurlar. Anne karnındayken 7 milyon civarında olan yumurta sayısı, doğumla birlikte 1-2 milyona geriler; bu sayı ergenlik döneminde henüz adet döngüleri yeni başlarken 400,000’e iner. Yumurtalıklarda gelişen ve olgunlaşan yumurtalar doğurganlık yıllarında aylık döngüler halinde salınırlar ve gebelik olmadığı durumda bu döngü her ay tekrarlanır.

Birçok kadında zaman zaman yumurtalık kistleri olur. Çoğu yumurtalık kisti çok az rahatsızlık verir veya hiç rahatsızlık vermez ve zararsızdır. Çoğunluk birkaç ay içinde tedavisiz kendiliğinden kaybolur.

Yumurtalık Kisti Belirtileri Nelerdir?

Çoğu kist herhangi bir bulguya neden olmaz ve kendiliğinden geçer. Bununla birlikte, büyük yumurtalık

• Alt karın bölgesinde, kasıklarda künt-keskin ağrı
• Şişkinlik
• Karında dolgunluk veya ağırlık hissi

Hangi durumlarda, ne zaman doktora başvurmak gerekir?

Ani, şiddetli karın veya pelvik ağrı var ise (torsiyon: yumurtalığın kendi etrafında dönmesi sonucu yumurtalığa giden kan akımının kesilmesi)

Ateş, akıntı, kusma ile birlikte ağrı var ise doktora hemen başvurulmalıdır.

Yumurtalık kistleri kimlerde ve ne zaman, neden görülür? Tipleri nelerdir?

Çoğu yumurtalık kisti, adet döngüsünün (fonksiyonel kistler) bir sonucu olarak gelişir. Diğer kist türleri daha az yaygındır.

Fonksiyonel kistler

Yumurtalıklar normalde her ay folikül adı verilen kist benzeri yapılar geliştirirler. Bu yumurtalar östrojen ve progesteron hormonlarını üretir ve yumurtlama gerçekleştiğinde bir ya da iki yumurta karın içine serbest bırakılır.

Bu döngüde yumurta büyümeye devam ederse, fonksiyonel kist olarak bilinir. İki tip fonksiyonel kist vardır:

1. Foliküler kist: Adet döngüsünün ortasında bir yumurta, folikülünden dışarı atılır ve fallop tüpünün ucundan aşağı doğru hareket eder. Bir foliküler kist, folikül yırtılmadığında veya yumurtasını serbest bırakmadığında başlar ve büyümeye devam eder.
2. Korpus luteum kisti: Bir folikül yumurtasını serbest bıraktığında, gebe kalınması için östrojen ve progesteron üretmeye başlar. Bu folikül artık korpus luteum olarak adlandırılır. Bazen sıvı folikülün içinde birikir ve korpus luteumun bir kiste dönüşmesine neden olur.

Fonksiyonel kistler çoğu zaman zararsızdır, nadiren ağrıya neden olurlar ve genellikle iki veya üç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur, tedaviye ihtiyaç duymazlar.

Diğer kistler

Dermoid kistler: İçlerinde saç, deri veya diş gibi dokuları içerebilen kistlerdir. Nadir de olsa, kötü huylu olabilirler.

Endometriomalar (çikolata kistleri): Rahim iç duvar hücrelerinin rahim dışı dokularda yerleşmesi ve gelişimi sonrası ortaya çıkarlar. Yumurtalıkta oluştuğunda çikolata kisti, karın zarında oluştuğunda peritoneal endometriozis, derin organları etkilediğinde (barsak, idrar kesesi, sinirler) derin infiltratif endometriozis olarak adlandırılırlar.

Kistadenomlar: Yumurtalık yüzeyinde gelişirler ve sulu (seröz) veya mukuslu (müsinöz) bir materyal ile doldurulabilir.

Yumurtalık Kisti Kimlerde  hangi yaşlarda görülür?

Yumurtalık kistleri daha sıklıkla genç yaşlarda (üreme çağında) görülmekle birlikte, her yaşta yumurtalık kistlerine rastlanabilmektedir.

Yumurtalık Kisti Zararlı mıdır?

Yumurtalık kist tiplerine göre zararları değişkenlik gösterir, kendi etrafında dönmüş bir kist söz konusu ise yumurtalığa kan akışı azalır veya durur, yumurtalık kaybına giden bir durum olabilir.

Hızlı büyüyen, yumurtalık duvarının çok inceldiği olgularda sağlam yumurtalık dokusu azalabilir.

Hangi Kistler Tehlikelidir?

1. Kısa sürede hızlı büyüyen kistler
2. Menopoz sonrası tespit edilen kistler
3. Yumurtalık tosiyonuna sebep olan kistler
4. Yumurtalık abselerine sebep olan kistler
5. Kistin patladığı ve karın içine kanamanın devam ettiği kistler

Yumurtalık Kisti Nasıl Teşhis Edilir?

Yumurtalık kistleri kadın doğum muayenesi ve yapılan ultrasonografi sırasında saptanır. Boyutlarına ve kist içeriğine ve özelliklerine göre ek tetkikler (MR görüntüleme) istenebilmektedir.

Yumurtalık Kisti Tedavisi

Yumurtalık kistlerinde tedavi hastanın yaşına, kistin tipine, boyutuna, özelliklerine ve bulgulara bağlı olarak değişir. Farklı tedavi alternatifleri söz konusu olabilir:

Gözlem ve bekleme: Çoğu durumda, kistin birkaç ay içinde kaybolup kaybolmadığını görmek için beklenebilir. Yaştan bağımsız olarak, hastanın herhangi bir bulgusu yoksa ve ultrasonografide basit, küçük, sıvı dolu bir kist saptandıysa, takip ve kontrol şartıyla takip tercih edilmektedir.

İlaç tedavisi var mı?: Yumurtalık kistlerinin tekrarını önlemek için doğum kontrol hapları-hormonal kontraseptifler önerilebilir. Ancak doğum kontrol haplarının mevcut kisti küçültmediği bilinmelidir.

Hangi Durumlarda Ameliyat Gereklidir?

1. Boyut olarak büyük olan,
2. Fonksiyonel kiste benzemeyen,
3. Takipte boyutlarında büyüme olan, ya da izleme karşın devamlılık gösteren,
4. İzleme karşın devamlılık gösteren veya ağrıya neden olan,
5. Menopozda olup, yeni beliren ve/veya büyüme gösteren kistler,
6. Yapı olarak şüpheli görüntüye sahip kistler,

cerrahi olarak çıkarılmalıdır.

Yumurtalık kisti ameliyatları hangi yöntemlerle yapılır?

1. LAPAROSKOPİ: Bu yöntem kapalı ameliyat tekniğidir. Karın içine 0,5-1cm’lik kesilerden küçük tüpler aracılığıyla girilir, kamera sistemi ile karın içi gözlenerek ameliyat gerçekleştirilir. Yumurtalık kistinin özelliğine göre sadece yumurtalık kisti alınabildiği gibi (ovarian kistektomi), bazı durumlarda yumurtalığın kendisinin de alınması söz konusu olabilir (ooforektomi). Laparoskopik cerrahi (kapalı yöntem cerrahisi) günümüzde birçok cerrahinin gerçekleştirilebildiği, açık cerrahiye göre daha az ağrılı hasta dostu bir cerrahi yöntem şeklidir.
2. LAPAROTOMİ: Bu yöntem açık ameliyat tekniğidir, hasta karnında sezaryen kesisi şeklinde bir kesi ile ya da göbek altı dik bir kesi ile geçekleştirilir. Büyük yumurtalık kist ve kitlelerinde, malignite (kanser) açısından şüpheli kitlelerde bu şekilde bir ameliyat gerçekleştirilmesi gerekli olabilmektedir.

Tüm ameliyatlar sırasında çıkarılan yumurtalık kist ve kitleleri, ameliyat sırasında hasta uyurken patolojiye gönderilir, yumurtalık kistinin ya da kitlesinin kanser dokusu içerip içermediği açısından değerlendirilir. Eğer doku kanser ya da kanser öncü hücreleri içeriyorsa, ameliyat genişletilebilir (diğer yumurtalık, rahim ve diğer dokuların çıkarılması).

Yumurtalık Kisti Patlar Mı?

Yumurtalık kistleri patlayıp, içerikleri karın içine yayılabilir. Kistin yapısı, içeriği, hastanın bulguları ve durumuna bağlı olarak izlem ya da cerrahi planlanabilir. Birçok yumurtalık kisti yırtılıp patlamaz. Ağır egzersiz ya da cinsel aktivite sırasında kistin yırtılarak karın içine açılması (rüptürü) olasılığı yüksektir. En sık rüptüre olan kistler fonksiyonel kistlerdir.

Yumurtalık Kistinin Patladığı Nasıl Anlaşılır?

Yumurtalık kistleri rüptüre olduğunda (karın içine patlayıp, içeriği açıldığında) çoğu zaman hiçbir bulgu vermeyebilir. Bazı durumlarda da alt karın – bel ağrısı, karında şişkinlik, vajinaya ve makata vuran ağrı, kanama şikayetlerine sebep olabilir. Muayene ve ultrasonografi ile kistin açıldığı, karın içinde sıvının bulunduğu görülür. Bu durumda doktorunuz dış gebelik, apandisit veya böbrek taşı gibi durumlarda da benzer belirtiler olabileceğinden bu olasılıkları dışlamak için ek tetkikler isteyecektir. Bu tetkikler şunlardır:

1. Gebelik testi
2. Kan testleri
3. İdrar tahlili
4. Ultrasonografi – nadiren MR görüntüleme

Yumurtalık Kisti Patlarsa Ne Olur?

Hemorajik yumurtalık kistlerinde çoğu zaman hasta değerlendirilir ve sadece gözlem yapılarak  kan değerlerinde düşme olmaz ise takip edilir. Patlayan bir yumurtalık ya da tüp absesi ise, ya da hastanın kan değerlerinde düşme yapacak şekilde iç kanama yapan bir yumurtalık kisti ise, hastanın acil ameliyat edilmesi gerekir. 

Sıkça Sorulan Sorular

1. Yumurtalık kisti varken cinsel ilişkiye girilir mi? – Birçok kadında yumurtalık kistleri gelişir, bunların çoğu komplike kistler değildir, hiç bulgu vermez, yumurtalıktan kendiliğinden atılır. Bu sebeple cinsel ilişki kesin zararlıdır demek mümkün değildir. Ancak saptanmış ve takibe alınmış bir yumurtalık kisti var ise, cinsel aktivite ile bu kistin karın içine açılabileceği (rüptür) ve acil bir durum oluşabileceği, bu acil durumun nasıl olduğu konusunda detaylı bilgi verilir.
2. Yumurtalık kisti ne zaman tehlikeli? — Evet bazı yumurtalık kistleri tehlikeli – kanseröz olabilir. Özellikle yaş ilerledikçe, menopoz sonrası yıllarda, komplike yumurtalık kistlerinde doktorunuz durumla ilgili detaylı bilgilendirme yapacaktır.

3. Kist olan kadın hamile kalabilir mi? – Birçok yumurtalık kisti gebe kalmayı etkilemez. Ancak gebe kalmayı etkileyebilen 3 farklı yumurtalık kisti bulunmaktadır:
4. Endometiozis: Rahim iç duvarı tabakasının rahim dışı alanlarda yerleşmesi durumudur. Yumurtalıkların, tüplerin, rahim iç duvarının, karın içi ortamın yapı ve işlevini bozarak gebeliğe engel olabilir.
5. Polikistik over sendromu (PKOS): Gebe kalmayı zorlaştıran durumların başında gelir, yumurtalıklarda çok sayıda küçük kistler ile karakterizedir, yumurta olgunlaşamaz, yumurta çatlaması gerçekleşmez, uzun aralıklarla adet görülür, sadece yumurtalıkları değil, tüm vücudu etkileyen bir patoloji söz konusudur.
6. Yumurtalık-tüp abseleri (Tubo-ovarian abse): Yumurtalık ve tüplerde yerleşen ciddi bir enfeksiyon durumudur. Antibiyotik tedavisi ile birlikte enfeksiyonun boşaltılması gerekir.

4. İyi huylu yumurtalık kist kötüye dönüşür mü? Çok nadiren bu durum gerçekleşebilir ancak çoğu yumurtalık kisti iyi huyludur. Özellikle menopoz sonrası dönemde yumurtalık kistlerinin yumurtalık kanseri açısından daha yüksek riski bulunabilir.

5. Kist adetle atılır mı? Fonksiyonel yumurtalık kistleri 2-3 adet döngüsünde yumurtalıktan kendiliğinden atılabilir. Doğum kontrol hapları mevcut yumurtalık kistlerinin boyutunu küçültmemekle birlikte, ovulasyonu (yumurtlamayı) baskılayarak yeni yumurtalık kistlerinin oluşumunu azaltırlar.