Yumurtalık kistleri, yumurtalıkların içinde veya yüzeyinde gelişen, çoğunlukla sıvı içeren oluşumlardır. Üreme çağındaki kadınlarda sık görülmekle birlikte her yaşta ortaya çıkabilir. Özellikle adet döngüsü sırasında gelişen fonksiyonel kistlerin önemli bir bölümü iyi huyludur ve birkaç adet döngüsü içerisinde kendiliğinden kaybolabilir.

Ancak her yumurtalık kisti aynı özellikte değildir. Kistin yapısı, büyüklüğü, büyüme hızı, hastanın yaşı, menopoz durumu ve eşlik eden şikâyetler değerlendirme ve tedavi yaklaşımını belirler.

Yumurtalık Kistleri Hangi Belirtilere Neden Olabilir?

Yumurtalık kistlerinin çoğu herhangi bir belirtiye yol açmadan rutin jinekolojik muayene veya ultrasonografi sırasında tespit edilir. Belirti oluştuğunda ise en sık:

• Kasık veya alt karın bölgesinde ağrı,
• Karında şişkinlik,
• Dolgunluk veya baskı hissi,
• Adet düzensizlikleri,
• Cinsel ilişki sırasında ağrı,
• Bel, vajina veya makat bölgesine yayılan ağrı

görülebilir.

Ani başlayan şiddetli kasık veya karın ağrısı, ateş, kusma, baygınlık hissi ya da ağrıya eşlik eden kanama gibi durumlarda acil değerlendirme gerekir. Bu belirtiler kistin kendi etrafında dönmesi, yırtılması veya karın içine kanama gibi acil durumlarla ilişkili olabilir.

Yumurtalık Kisti Türleri

Yumurtalık kistleri farklı yapılarda görülebilir:

Fonksiyonel kistler:
Adet döngüsü sırasında gelişen foliküler kistler ve korpus luteum kistleri bu gruptadır. Çoğu iyi huyludur ve kendiliğinden gerileyebilir.

Endometriomalar (çikolata kistleri):
Endometriozis hastalığının yumurtalıklarda oluşturduğu kistlerdir. Ağrıya, yumurtalık rezervinde azalmaya ve bazı hastalarda gebelik güçlüğüne neden olabilir.

Dermoid kistler:
Saç, yağ, deri veya diş dokusu gibi farklı dokular içerebilen, çoğunlukla iyi huylu kistlerdir.

Kistadenomlar:
Yumurtalık yüzeyinden gelişen, seröz veya müsinöz içerikli kistlerdir. Bazıları büyük boyutlara ulaşabilir.

Yumurtalık ve tüp apseleri:
Ciddi enfeksiyonlara bağlı olarak gelişebilir ve ilaç tedavisinin yanı sıra girişimsel veya cerrahi tedavi gerektirebilir.

Tanı ve Değerlendirme

Yumurtalık kistlerinin değerlendirilmesinde jinekolojik muayene ve ultrasonografi temel yöntemlerdir. Kistin boyutu, içeriği, duvar yapısı, kanlanması ve çevre dokularla ilişkisi incelenir.

Gerekli görülen hastalarda:

• Kan testleri,
• Gebelik testi,
• Tümör belirteçleri,
• Doppler ultrasonografi,
• Manyetik rezonans görüntüleme

gibi ek incelemelerden yararlanılabilir.

Özellikle menopoz sonrasında ortaya çıkan, kısa sürede büyüyen veya ultrasonografide şüpheli özellikler taşıyan kistlerin daha ayrıntılı değerlendirilmesi önemlidir.

Yumurtalık Kistlerinde Tedavi

Tedavi her hasta için kişiye özel olarak planlanır. Hastanın yaşı, çocuk sahibi olma isteği, menopoz durumu, şikâyetleri ve kistin özellikleri birlikte değerlendirilir.

Basit, küçük ve herhangi bir şikâyete neden olmayan kistler düzenli ultrasonografi kontrolleriyle takip edilebilir. Doğum kontrol ilaçları yeni fonksiyonel kistlerin gelişme ihtimalini azaltabilmekle birlikte mevcut kisti her zaman küçültmez.

Aşağıdaki durumlarda cerrahi tedavi gündeme gelebilir:

• Kistin büyük olması,
• Takip sırasında büyümesi,
• Uzun süre kaybolmaması,
• Şiddetli veya sürekli ağrıya neden olması,
• Yumurtalığın kendi etrafında dönmesine yol açması,
• Kistin yırtılması ve karın içine kanama olması,
• Menopoz sonrasında ortaya çıkması,
• Ultrasonografide şüpheli özellikler taşıması.

Kapalı Yumurtalık Kisti Ameliyatı

Uygun hastalarda yumurtalık kisti ameliyatları laparoskopik, yani kapalı cerrahi yöntemle gerçekleştirilebilir. Bu yöntemde karın bölgesine açılan küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletlerle girilir.

Ameliyat sırasında öncelikli amaç, özellikle çocuk sahibi olma potansiyeli bulunan hastalarda sağlıklı yumurtalık dokusunu mümkün olduğunca koruyarak yalnızca kistin çıkarılmasıdır. Kistin yapısına, büyüklüğüne ve yumurtalık dokusuyla ilişkisine bağlı olarak bazı hastalarda yumurtalığın tamamının çıkarılması gerekebilir.

Çok büyük, karın içine yayılmış veya kötü huylu olma ihtimali bulunan kitlelerde açık cerrahi tercih edilebilir. Cerrahi sırasında çıkarılan dokular patolojik incelemeye gönderilerek kesin tanı konulur.

Yumurtalık Kistleri ve Gebelik

Yumurtalık kistlerinin çoğu gebeliğe engel değildir. Bununla birlikte endometrioma, polikistik over sendromu ve yumurtalık-tüp apseleri gibi bazı durumlar yumurtlama, yumurtalık rezervi veya tüplerin işlevleri üzerinde olumsuz etki oluşturabilir.

Gebelik planlayan hastalarda tedavi kararı verilirken kistin özelliklerinin yanı sıra yumurtalık rezervinin korunması ve gelecekteki gebelik ihtimali de dikkate alınmalıdır.

Yumurtalık kistlerinde doğru tanı, düzenli takip ve kişiye özel tedavi planlaması; gereksiz müdahalelerden kaçınılması ve cerrahi gereken hastalarda sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması açısından büyük önem taşır.